{"id":6128,"date":"2026-05-29T15:34:27","date_gmt":"2026-05-29T13:34:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/?p=6128"},"modified":"2026-05-31T18:51:59","modified_gmt":"2026-05-31T16:51:59","slug":"leffet-hanbury-brown-twiss-hbt-est-un-phenomene-de-correlation-statistique-entre-photons","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/leffet-hanbury-brown-twiss-hbt-est-un-phenomene-de-correlation-statistique-entre-photons\/","title":{"rendered":"L&rsquo;effet Hanbury Brown\u2013Twiss (HBT) est un ph\u00e9nom\u00e8ne de corr\u00e9lation statistique entre photons"},"content":{"rendered":"<div class=\"flex_column av_one_full  flex_column_div av-zero-column-padding first  avia-builder-el-0  el_before_av_one_full  avia-builder-el-first  \" style='border-radius:0px; '><section class=\"av_textblock_section \"  itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/BlogPosting\" itemprop=\"blogPost\" ><div class='avia_textblock  '   itemprop=\"text\" ><p data-start=\"0\" data-end=\"211\">L&rsquo;effet <strong data-start=\"8\" data-end=\"37\">Hanbury Brown\u2013Twiss (HBT)<\/strong> est un ph\u00e9nom\u00e8ne de corr\u00e9lation statistique entre photons, d\u00e9couvert dans les ann\u00e9es 1950 par <span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Robert Hanbury Brown<\/span><\/span> et <span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Richard Q. Twiss<\/span><\/span>.<\/p>\n<h3 data-section-id=\"1utykc\" data-start=\"213\" data-end=\"225\">Principe<\/h3>\n<p data-start=\"226\" data-end=\"430\">Au lieu de mesurer directement les interf\u00e9rences d&rsquo;un faisceau lumineux (comme dans un interf\u00e9rom\u00e8tre classique), on mesure les <strong data-start=\"354\" data-end=\"382\">corr\u00e9lations temporelles<\/strong> entre les photons d\u00e9tect\u00e9s par deux d\u00e9tecteurs.<\/p>\n<p data-start=\"432\" data-end=\"465\">L&rsquo;exp\u00e9rience typique consiste \u00e0 :<\/p>\n<ol data-start=\"467\" data-end=\"662\">\n<li data-section-id=\"1barvyu\" data-start=\"467\" data-end=\"525\">Diviser un faisceau lumineux avec une lame s\u00e9paratrice.<\/li>\n<li data-section-id=\"4aqu7n\" data-start=\"526\" data-end=\"574\">Envoyer chaque moiti\u00e9 vers un photod\u00e9tecteur.<\/li>\n<li data-section-id=\"d97o33\" data-start=\"575\" data-end=\"662\">Mesurer la probabilit\u00e9 que les deux d\u00e9tecteurs enregistrent un photon simultan\u00e9ment.<\/li>\n<\/ol>\n<p data-start=\"664\" data-end=\"719\">On d\u00e9finit alors la fonction de corr\u00e9lation d&rsquo;ordre 2 :<\/p>\n<p><span class=\"katex-display\"><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">g(2)(\u03c4)g^{(2)}(\\tau)<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">g<\/span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\"><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mopen mtight\">(<\/span>2<span class=\"mclose mtight\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">\u03c4<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p data-start=\"742\" data-end=\"803\">o\u00f9 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">\u03c4\\tau<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">\u03c4<\/span><\/span><\/span><\/span> est le retard temporel entre les deux d\u00e9tections.<\/p>\n<h3 data-section-id=\"ospdtb\" data-start=\"805\" data-end=\"829\">Ce que mesure le HBT<\/h3>\n<h4 data-start=\"831\" data-end=\"877\">Lumi\u00e8re thermique (lampe, \u00e9toile, plasma)<\/h4>\n<p data-start=\"879\" data-end=\"941\">Les photons ont tendance \u00e0 arriver en \u00ab paquets \u00bb (bunching) :<\/p>\n<p><span class=\"katex-display\"><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">g(2)(0)=2g^{(2)}(0)=2<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">g<\/span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\"><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mopen mtight\">(<\/span>2<span class=\"mclose mtight\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord\">0<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord\">2<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p data-start=\"963\" data-end=\"1015\">On observe plus de co\u00efncidences que pr\u00e9vu au hasard.<\/p>\n<h4 data-start=\"1017\" data-end=\"1033\">Laser id\u00e9al<\/h4>\n<p data-start=\"1035\" data-end=\"1076\">Les photons arrivent de fa\u00e7on al\u00e9atoire :<\/p>\n<p><span class=\"katex-display\"><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">g(2)(0)=1g^{(2)}(0)=1<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">g<\/span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\"><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mopen mtight\">(<\/span>2<span class=\"mclose mtight\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord\">0<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord\">1<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p data-start=\"1098\" data-end=\"1130\">Pas de regroupement particulier.<\/p>\n<h4 data-start=\"1132\" data-end=\"1159\">Source \u00e0 photon unique<\/h4>\n<p data-start=\"1161\" data-end=\"1211\">Les photons ne peuvent pas arriver simultan\u00e9ment :<\/p>\n<p><span class=\"katex-display\"><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">g(2)(0)=0g^{(2)}(0)=0<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">g<\/span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\"><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mopen mtight\">(<\/span>2<span class=\"mclose mtight\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord\">0<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord\">0<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p data-start=\"1233\" data-end=\"1324\">C&rsquo;est l&rsquo;<strong data-start=\"1241\" data-end=\"1257\">antibunching<\/strong>, signature fondamentale d&rsquo;une v\u00e9ritable source de photons uniques.<\/p>\n<h3 data-section-id=\"1qopnhl\" data-start=\"1326\" data-end=\"1371\">Lien avec votre photomultiplicateur H7155<\/h3>\n<p data-start=\"1373\" data-end=\"1490\">Comme vous m&rsquo;interrogiez pr\u00e9c\u00e9demment sur le module PMT H7155, deux H7155 peuvent \u00eatre utilis\u00e9s dans un montage HBT :<\/p>\n<div class=\"relative w-full mt-4 mb-1\">\n<div class=\"\">\n<div class=\"relative\">\n<div class=\"h-full min-h-0 min-w-0\">\n<div class=\"h-full min-h-0 min-w-0\">\n<div class=\"border border-token-border-light border-radius-3xl corner-superellipse\/1.1 rounded-3xl\">\n<div class=\"h-full w-full border-radius-3xl bg-token-bg-elevated-secondary corner-superellipse\/1.1 overflow-clip rounded-3xl lxnfua_clipPathFallback\">\n<div class=\"pointer-events-none absolute end-1.5 top-1 z-2 md:end-2 md:top-1\"><\/div>\n<div class=\"relative\">\n<div class=\"pe-11 pt-3\">\n<div class=\"relative z-0 flex max-w-full\">\n<div id=\"code-block-viewer\" class=\"q9tKkq_viewer cm-editor z-10 light:cm-light dark:cm-light flex h-full w-full flex-col items-stretch \u037cd \u037cr\" dir=\"ltr\">\n<div class=\"cm-scroller\">\n<pre class=\"cm-content q9tKkq_readonly m-0\"><code>Source lumineuse\r\n       |\r\n   S\u00e9parateur 50\/50\r\n      \/    \\\r\n   PMT1    PMT2\r\n      \\    \/\r\n   Compteur de co\u00efncidences<\/code><\/pre>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"\">\n<div class=\"\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p data-start=\"1617\" data-end=\"1668\">Ce montage permet de d\u00e9terminer si la source \u00e9met :<\/p>\n<ul data-start=\"1670\" data-end=\"1741\">\n<li data-section-id=\"1snwk52\" data-start=\"1670\" data-end=\"1694\">une lumi\u00e8re thermique,<\/li>\n<li data-section-id=\"1vu2c1\" data-start=\"1695\" data-end=\"1715\">une lumi\u00e8re laser,<\/li>\n<li data-section-id=\"go8arj\" data-start=\"1716\" data-end=\"1741\">ou des photons uniques.<\/li>\n<\/ul>\n<h3 data-section-id=\"lob12n\" data-start=\"1743\" data-end=\"1769\">Application historique<\/h3>\n<p data-start=\"1771\" data-end=\"1997\">L&rsquo;exp\u00e9rience originale de Hanbury Brown et Twiss a servi \u00e0 mesurer le diam\u00e8tre apparent des \u00e9toiles gr\u00e2ce \u00e0 l&rsquo;\u00ab interf\u00e9rom\u00e9trie d&rsquo;intensit\u00e9 \u00bb. Cette technique a notamment \u00e9t\u00e9 utilis\u00e9e \u00e0 l&rsquo;<span class=\"hover:entity-accent entity-underline inline cursor-pointer align-baseline\"><span class=\"whitespace-normal\">Narrabri Stellar Intensity Interferometer<\/span><\/span>.<\/p>\n<h3 data-section-id=\"xi4o8y\" data-start=\"1999\" data-end=\"2041\">Pourquoi c&rsquo;est important aujourd&rsquo;hui ?<\/h3>\n<p data-start=\"2043\" data-end=\"2091\">L&rsquo;effet HBT est devenu un outil fondamental en :<\/p>\n<ul data-start=\"2093\" data-end=\"2256\">\n<li data-section-id=\"1wbifio\" data-start=\"2093\" data-end=\"2113\">optique quantique,<\/li>\n<li data-section-id=\"zmscf3\" data-start=\"2114\" data-end=\"2138\">information quantique,<\/li>\n<li data-section-id=\"1nd4az4\" data-start=\"2139\" data-end=\"2165\">cryptographie quantique,<\/li>\n<li data-section-id=\"1k7zenn\" data-start=\"2166\" data-end=\"2214\">caract\u00e9risation des sources \u00e0 photons uniques,<\/li>\n<li data-section-id=\"1ng8qxm\" data-start=\"2215\" data-end=\"2256\">physique des atomes et des ions pi\u00e9g\u00e9s.<\/li>\n<li data-section-id=\"1ng8qxm\" data-start=\"2215\" data-end=\"2256\">\n<h3><span style=\"color: #00ccff;\">Dans votre contexte de comptage de photons avec le H7155, la mesure de <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">g(2)(0)g^{(2)}(0)<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord\"><span class=\"mord mathnormal\">g<\/span><span class=\"msupsub\"><span class=\"vlist-t\"><span class=\"vlist-r\"><span class=\"vlist\"><span class=\"sizing reset-size6 size3 mtight\"><span class=\"mord mtight\"><span class=\"mopen mtight\">(<\/span>2<span class=\"mclose mtight\">)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord\">0<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><\/span><\/span><\/span> est pr\u00e9cis\u00e9ment la m\u00e9thode utilis\u00e9e pour d\u00e9montrer qu&rsquo;une source \u00e9met r\u00e9ellement des photons un par un et non de faibles impulsions lumineuses contenant plusieurs photons.<\/span><\/h3>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/div><\/section><\/div>\n<div class=\"flex_column av_one_full  flex_column_div av-zero-column-padding first  avia-builder-el-2  el_after_av_one_full  el_before_av_one_full  column-top-margin\" style='border-radius:0px; '><div  class='avia-image-container  av-styling-    avia-builder-el-3  avia-builder-el-no-sibling  avia-align-center '  itemprop=\"image\" itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/ImageObject\"  ><div class='avia-image-container-inner'><div class='avia-image-overlay-wrap'><img decoding=\"async\" class='wp-image-6134 avia-img-lazy-loading-not-6134 avia_image' src=\"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d3.png\" alt='' title='d3' height=\"684\" width=\"945\"  itemprop=\"thumbnailUrl\" srcset=\"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d3.png 945w, https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d3-300x217.png 300w, https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d3-768x556.png 768w, https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/d3-705x510.png 705w\" sizes=\"(max-width: 945px) 100vw, 945px\" \/><\/div><\/div><\/div><\/div>\n<div class=\"flex_column av_one_full  flex_column_div av-zero-column-padding first  avia-builder-el-4  el_after_av_one_full  el_before_av_one_full  column-top-margin\" style='border-radius:0px; '><section class=\"av_textblock_section \"  itemscope=\"itemscope\" itemtype=\"https:\/\/schema.org\/BlogPosting\" itemprop=\"blogPost\" ><div class='avia_textblock  '   itemprop=\"text\" ><h1 style=\"text-align: center;\"><span style=\"color: #3366ff;\"><strong>EXPERIENCE EN COURS<\/strong><\/span><\/h1>\n<\/div><\/section><\/div><div class=\"flex_column av_one_full  flex_column_div av-zero-column-padding first  avia-builder-el-6  el_after_av_one_full  avia-builder-el-last  column-top-margin\" style='border-radius:0px; '><\/div><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":6133,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[11],"tags":[],"class_list":["post-6128","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-experiences-lasers"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6128"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6177,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6128\/revisions\/6177"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6128"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6128"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.swissrocketman.fr\/Wordpress\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6128"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}